Je kernwaarden bepalen zonder lijstje met mooie woorden

Op een gegeven moment heb je het lijstje voor je. Integriteit, groei, verbinding, vrijheid, gezondheid. Je kiest er vijf uit, je bent het met jezelf eens, en drie weken later weet je niet meer welke het waren.

Dat ligt niet aan jou en ook niet aan de woorden. Het ligt aan de vraag. Een lijstje met mooie woorden vraagt wat je waardevol víndt, en daar kent iedereen het goede antwoord op. Niemand kiest gemak, status of erkenning, terwijl die drie in heel wat weken de meeste uren krijgen.

Waarom kiezen uit een lijst zo weinig oplevert

Kies je uit een lijst, dan kies je in feite wie je wilt zijn. Dat is een prettige oefening en het levert een eerlijk verlanglijstje op, maar het zegt niets over hoe je je weken doorbrengt. Je herkent dat aan wat er daarna gebeurt: er verandert niets. Het lijstje ligt in een la en je agenda ziet er hetzelfde uit als ervoor.

Wat je nodig hebt is de omgekeerde beweging. Niet van woord naar leven, maar van leven naar woord. Je waarden staan namelijk al ergens opgeschreven, alleen niet in een lijstje. Ze staan in je agenda van vorige maand, in waar je uren naartoe gingen en in waar je boos om werd.

Je kernwaarden zijn geen keuze die je nog moet maken. Ze zijn een patroon dat je nog moet lezen.

Drie vragen die eerlijker antwoord geven

Deze drie vragen kosten samen een half uur en ze werken beter dan welke test dan ook, om de simpele reden dat je ze niet kunt beantwoorden met wat goed klinkt. Ze gaan over dingen die al gebeurd zijn.

1. Waar ging je laatste vrije uur naartoe?

Denk aan de afgelopen twee weken. Er is ergens een uur ontstaan dat je niet had ingepland: een afspraak die uitviel, een trein die stilstond, een avond die opeens leeg was. Wat deed je toen?

Dat uur is eerlijker dan je goede voornemens, want er stond niets tegenover. Je hoefde niemand te overtuigen en je hoefde je niet te verantwoorden. Wie in zo'n uur naar buiten gaat, wie belt, wie leest en wie de mail opent, vertelt over zichzelf iets wat een lijst nooit boven tafel krijgt.

2. Waar werd je de afgelopen maand echt boos of verdrietig om?

Ergernis is bijna altijd een waarde die geraakt wordt. Iemand die te laat komt maakt je niet boos om die tien minuten, maar omdat afspraken voor jou ergens over gaan. Een vergadering die nergens toe leidt kost je niet alleen tijd, hij botst met iets waar je aan hecht.

Neem drie momenten waarop je meer reageerde dan de situatie eigenlijk vroeg. Schrijf achter elk moment op wat er precies werd geschonden. Dat woord is vaker een kernwaarde dan het woord dat je uit een lijstje zou kiezen.

3. Waar heb je nee tegen gezegd terwijl het aantrekkelijk was?

De opdracht die goed betaalde en die je toch liet lopen. De avond uit die je afzegde. De promotie waar je niet naar solliciteerde. Elke keer dat je iets goeds hebt laten gaan, heb je iets anders beschermd.

Dit is de scherpste van de drie. Een waarde die je nog nooit iets heeft gekost, is meestal een voorkeur. Een waarde waarvoor je een keer iets aantrekkelijks hebt laten liggen, is van jou.

Van woord naar week

Stel dat er nu drie of vier woorden op je papier staan. Dan begint het pas, want een waarde die alleen een woord blijft verandert niets aan je maandag.

De stap ertussen is een rol. Een waarde is te groot om iets mee te doen, een rol is precies klein genoeg: partner, ouder, ondernemer, vriend, en een rol voor jezelf. Vraag per rol wat die waarde dit najaar van je vraagt, en maak daar één concrete zin van. Niet "meer aandacht voor de kinderen", maar "zaterdagochtend met Sem naar het zwembad".

En dan de laatste stap, die het meeste verschil maakt en het minst spannend is: zet die zin in je week voordat de rest zich meldt. Een half uur aan het begin van je week, zondagavond of maandagochtend, is genoeg.

Het eerste lijstje is wie je wilt zijn. Het tweede is wanneer. Alleen van het tweede merkt je week iets, en dat is precies waarom een waardenoefening zo vaak zonder gevolgen blijft.

Wat je deze week kunt doen

Doe alleen de eerste vraag. Pak een vel papier, denk terug aan het laatste uur dat onverwacht vrijkwam en schrijf op wat je ermee deed. Zonder oordeel, en zonder er meteen een woord op te plakken.

Doe dat vier weken achter elkaar en je hebt vier eerlijke waarnemingen. Daar komt vanzelf een patroon uit, en dat patroon is betrouwbaarder dan het lijstje dat je vanavond in tien minuten zou invullen. Stephen Covey noemde dat werken van binnen naar buiten: eerst weten waar je vandaan kiest, dan pas je agenda indelen.