De terugblik waar niets uit komt

Vrijdagmiddag, tien minuten, de week erbij. Je kijkt naar wat er stond en naar wat er gebeurde, en je wacht op het moment waarop iets opvalt. Dat moment komt niet. Geen patroon, geen misser, geen ding dat je volgende week anders gaat doen. Je sluit je laptop met het gevoel dat je het verkeerd hebt gedaan.

Dat gevoel is de reden dat de wekelijkse terugblik bij veel mensen na een maand verdwijnt. Niet omdat het te veel tijd kost, maar omdat het een paar keer achter elkaar niets oplevert en je dan niet meer weet waarvoor je gaat zitten.

De aanname onder dat gevoel is dat een terugblik een les moet opleveren. Dat is precies de aanname die het misgaat.

Waarom er soms niets uit komt

Bijna alles wat er over terugblikken geschreven wordt gaat over verbeteren. Wat ging er mis, wat kon er beter, wat neem je mee. Die vragen werken uitstekend in een week waarin iets omviel, en ze werken niet in een week waarin dat niet gebeurde.

Een vraag naar wat er misging veronderstelt dat er iets misging. Stel je hem in een week waarin je plan ongeveer klopte, dan krijg je geen antwoord maar een stilte, en die stilte lees je als je eigen falen in plaats van als het antwoord dat het is.

Een lege terugblik betekent dus niet dat je slecht hebt gekeken. Hij betekent bijna altijd dat je de verkeerde vraag hebt gesteld voor het soort week dat je had.

Drie soorten lege terugblik

Ze voelen hetzelfde en ze zijn iets anders. Het verschil zit in wat er die week werkelijk gebeurde, en bij elk soort hoort een andere vervolgvraag.

De week die klopte

Je plan stond, je blokken bleven staan, je hebt gedaan wat je had bedacht. Er is niets te verbeteren omdat er niets omviel. Dit is de prettigste van de drie en de makkelijkste om te verprutsen, want als je blijft zoeken naar een verbeterpunt vind je uiteindelijk iets kleins en onbelangrijks, en daarmee leer je jezelf dat een goede week ook een probleem heeft. De vervolgvraag is niet wat er beter kon maar wat er waar was: welk blok bleef op zijn plek, en waarom dat blok wel.

De week waarin je niet keek

Je plan stond ergens, je hebt er dinsdag voor het laatst naar gekeken, en de rest van de week ging op gevoel. Het is nu vrijdag en je kunt niets vergelijken, want je weet niet meer wat er stond. Dit lijkt een lege terugblik maar is een lege week: er is geen plan geweest om op terug te kijken. De vervolgvraag gaat dan ook niet over deze week maar over de volgende: op welke dag en op welk moment kijk je er voor het eerst weer naar.

De week waarin de vraag te groot was

Je stelde jezelf de vraag of je deze week aan het juiste hebt gewerkt. Dat is een eerlijke vraag en hij is te groot voor tien minuten op vrijdag. Grote vragen leveren in een korte terugblik geen antwoord op, alleen een vaag ongemak dat je de hele avond bijblijft. De vervolgvraag is kleiner en bijna altijd beantwoordbaar: welke van je rollen heeft deze week geen enkel uur gekregen. Grote vragen horen bij een kwartaal, niet bij een vrijdag.

De linkerkolom meet wat er gebeurde, de rechterkolom meet het verschil met een ideaal. Daarom heeft de linkerkolom in elke week een antwoord en de rechter alleen in een week die niet goed ging.

De vragen die wel iets opleveren

Een terugblik die nooit leeg is, bestaat uit vragen die naar feiten vragen in plaats van naar oordelen. Drie zijn er genoeg.

Wat bleef staan waar het stond. Loop je week langs en zoek de blokken die niet zijn verschoven. Dat zijn er in een normale week twee of drie, en ze hebben bijna altijd iets gemeenschappelijks: een vast tijdstip, iemand anders die meekwam, of een plek buiten je huis. Dat gemeenschappelijke is herhaalbaar, en daarmee is het de enige echte opbrengst van een goede week.

Welke rol niets kreeg. Dit is een telling en geen mening, dus er komt altijd een antwoord uit. Een rol die drie weken op rij nul uur krijgt vertelt je meer dan welk inzicht ook, en je ziet het alleen als je het per week opschrijft.

Wat je liet vallen zonder spijt. De dingen die uit je week verdwenen en die je niet hebt gemist, horen er volgende week ook niet in. Dit is de vraag die het meeste ruimte oplevert en hij wordt bijna nooit gesteld, omdat weglaten niet voelt als een resultaat.

Alle drie hebben dezelfde eigenschap: je kunt ze beantwoorden door naar je week te kijken in plaats van in jezelf te zoeken. Dat is waarom ze in tien minuten passen.

Wanneer leeg het antwoord is

Soms blijft het ook met de goede vragen stil, en dan is dat de uitkomst. Twee of drie weken achter elkaar zonder iets opvallends betekent dat je week op dit moment doet wat hij moet doen. Dat is geen reden om de terugblik te laten vallen, want juist dan is hij het goedkoopst: tien minuten die bevestigen dat er niets omgevallen is, zijn tien minuten goed besteed.

Schrijf in zo'n week dan wel iets op, al is het één regel: deze week klopte, en dit bleef staan. Een reeks van zulke regels is het enige wat je later laat zien hoe je week eruitzag toen het goed ging, en dat is precies wat je nodig hebt op de dag dat het niet meer goed gaat.

En als het vijf weken achter elkaar leeg blijft, dan is er wel iets aan de hand, maar niet met je terugblik. Dan is je week zo voorspelbaar geworden dat er niets meer in staat dat kan mislukken. Dat is een vraag voor een kwartaal en niet voor een vrijdagmiddag, en het is een goede vraag: wat zou je deze maand in je week zetten waarvan je nog niet weet of het past.